Lịch sử phát triển Mỹ thuật Đương đại Trung Quốc

Mỹ thuật hiện đại Trung Quốc bắt nguồn từ bối cảnh chiến tranh của thế kỷ 20, trong làn sóng hiện đại hóa, hội họa Trung Quốc bắt đầu chuyển mình. Các nghệ sĩ bắt đầu suy ngẫm về việc hội họa Trung Quốc nên đi về đâu, từ đó dần xuất hiện hai giải pháp là "dung hợp Trung – Tây" và "đổi mới từ truyền thống".

Kể từ thế kỷ 20, mỹ thuật Trung Quốc trong lịch sử phát triển của thế giới đã dần bước sang một thời kỳ mới, mỹ thuật hiện đại Trung Quốc đã vạch ra được một con đường riêng cho mình. Giai đoạn 1840—1949, Trung Quốc đã trải qua những biến động to lớn nhất kể từ thời cận đại. Trong quá trình đó, "chủ nghĩa truyền thống", "chủ nghĩa dung hợp", "chủ nghĩa phương Tây" và "chủ nghĩa đại chúng" đã trở thành bốn hướng đi chính để các nghệ sĩ Trung Quốc giải quyết các vấn đề thực tại.

Nghệ thuật đương đại Trung Quốc có thể được chia thành ba thời kỳ: 

(1) Từ năm 1979 đến đầu thập niên 90: Thời kỳ này học hỏi nghệ thuật tiên phong của phương Tây, với các hoạt động bao gồm Triển lãm Những ngôi sao (1979), Trào lưu Mỹ thuật Mới (1985), Hạ Môn Đạt Đạt (1986), và Triển lãm Nghệ thuật Hiện đại Trung Quốc năm (1989).

(2) Từ đầu thập niên 90 đến cuối thập niên 90: Mỹ thuật đương đại Trung Quốc bước vào hệ thống triển lãm quốc tế, tiêu biểu là việc Triển lãm Biennale Venice năm 1993 đã dành hẳn một khu vực riêng cho Trung Quốc, đồng thời các phương tiện truyền thông như tạp chí Art in America cũng đưa tin về nghệ thuật hiện đại Trung Quốc.

(3) Từ năm 2000 đến nay: Giai đoạn nghệ thuật bị thương mại hoá, hoạt động buôn bán bị tư bản hóa, hoạt động trưng bày và đánh giá chịu sự chi phối của tiếp thị; số lượng triển lãm hai năm một lần, khu nghệ thuật, phòng tranh và công ty đấu giá gia tăng mạnh mẽ.

Thông thường, công cuộc Cải cách mở cửa năm 1978 được coi là điểm khởi đầu của nghệ thuật đương đại Trung Quốc. Năm 1979, hiện tượng "Mỹ thuật vết thương" trong giới mỹ thuật bắt đầu xuất hiện, tượng trưng cho sự khởi đầu của nghệ thuật đương đại Trung Quốc. Tại Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc năm 1979, một số sinh viên đến từ Học viện Mỹ thuật Tứ Xuyên đã trưng bày các tác phẩm suy ngẫm về sự lố bịch trong đời sống thường nhật suốt bao năm qua, trong đó phải kể đến tác phẩm “Tại sao” của Cao Tiểu Hoa, “Tuyết ngày X tháng X năm 1968” của Trình Tùng Lâm, và bức tranh sơn dầu “Người cha” của La Trung Lập cũng ra đời vào thời điểm đó. Năm 1979, trên tạp chí Mỹ thuật, Ngô Quán Trung (hoạ sĩ, nhà giáo dục mỹ thuật) đã đăng bài viết có tựa đề “Vẻ đẹp hình thức của hội họa”, chỉ ra trực tiếp rằng hội họa phải theo đuổi vẻ đẹp hình thức.

Khoảng năm 1985 tại Trung Quốc, làn gió nghệ thuật hiện đại đã nhanh chóng càn quét giới nghệ thuật khắp cả nước, mọi người ngày càng chú trọng đến việc đổi mới tư duy, từ đó hình thành nên hiện tượng sau này được gọi là "Trào lưu mỹ thuật mới 85". Ngày 5 tháng 2 năm 1989, Triển lãm Nghệ thuật Hiện đại Trung Quốc quy mô lớn đã khai mạc tại Bảo tàng Mỹ thuật Trung Quốc.

Đầu thập niên 1990, các hình thức nghệ thuật như Thế hệ mới, Chủ nghĩa hiện thực hoài nghi (Cynical Realism), Pop Chính trị (Political Pop) và Nghệ thuật Kitsch đã bước lên sân khấu nghệ thuật đương đại Trung Quốc. Thị trường nghệ thuật đóng vai trò ngày càng quan trọng trong sự phát triển của nghệ thuật đương đại, năm 1992, "Triển lãm Biennale Quảng Châu" đã được tổ chức tại Phòng Hội nghị Quốc tế thuộc Khách sạn Trung tâm Quảng Châu.

Bước sang thế kỷ mới, đặc biệt là sau khi xã hội phương Tây hứng chịu khủng hoảng tài chính năm 2008, các nghệ sĩ Trung Quốc đã tận dụng các đòn bẩy kinh tế để tham gia sâu rộng vào các hoạt động nghệ thuật bên trong hệ thống nghệ thuật Âu – Mỹ. Nghệ thuật trình diễn (Performance Art) khi bước sang thế kỷ mới cũng phát triển bùng nổ hơn; năm 2000, triển lãm “Niềm đam mê với tổn thương” do Lật Hiến Đình phụ trách đã được tổ chức tại xưởng điêu khắc của Học viện Mỹ thuật Trung ương. Nghệ thuật khái niệm (Conceptual Art) và Nghệ thuật hình ảnh động (Video Art) đã trở thành những hình thức quan trọng của nghệ thuật đương đại, tiêu biểu như các tác phẩm “Mặt trời của tôi” (2000) của Vương Công Tân, “Nhà hát” (2002) của Uông Kiến Vĩ. Toàn cầu hóa và thương mại hóa đồng thời cũng mang đến những vấn đề hoàn toàn mới cho giới nghệ thuật đương đại Trung Quốc. Chẳng hạn, một bộ phận nghệ sĩ đã coi nhẹ nhận thức về tầm quan trọng của bối cảnh bản địa, dẫn đến khi bước sang thế kỷ mới, hiện tượng phân mảnh trở thành một xu hướng trong sáng tác.

Thông tin trong bài được tổng hợp và dịch từ Baidu Baike